Η ανάδυση της Google μέσα από τις στάχτες των «dot.com» εταιρειών είναι ίσως το επιχειρηματικό θαύμα της τελευταίας δεκαετίας. Η εταιρεία αυτή δεν υπήρχε καν 10 χρόνια πριν! (Ιδρύθηκε τον Σεπτέμβριο του 1998 από τους μεταπτυχιακούς φοιτητές του Stanford Larry Page και Sergey Brin.) Σήμερα η εταιρεία αυτή είναι ένας γίγαντας που προκαλεί θαυμασμό (και φόβο σε μερικούς). Ο κύκλος εργασιών της ανέβηκε από 500 εκατ. δολάρια το 2002 σε πάνω από 10,5 δισ. δολάρια το 2006! Και δεδομένων των γιγαντιαίων επενδύσεων της εταιρείας σε νέο προσωπικό, τεράστια κέντρα δεδομένων με υπερυπολογιστές και συνεχείς εξαγορές μικρών εταιρειών, η Google είναι σήμερα σταθερά επικερδής. Τα καθαρά κέρδη της έφτασαν τα 2 δισ. δολάρια το 2007! Η μετοχή της, μέσα σε πέντε έτη, πενταπλασιάστηκε σε αξία.

Λίγη νέα Οικονομία

Σε ποιον κλάδο επιχειρήσεων ανήκει ακριβώς η Google; Αυτό δεν είναι καθόλου προφανές, καθ' όσον το εύρος των επιχειρήσεων που βλέπουν την Google ως ανταγωνιστή περιλαμβάνει εταιρείες λογισμικού, διαφημίσεων, τηλεφωνικούς παρόχους, εκδότες(!), τράπεζες(!). Ακόμη και εταιρείες συμβούλων, γιατροί και βιβλιοθήκες αρχίζουν να ανησυχούν λόγω Google.

Για τους «εν Ακαδημία εργάτες» (όπως ο γράφων) η Google είναι Παράδεισος: Βρίσκεις γρήγορα οιανδήποτε καταγεγραμμένη επιστημονική πληροφορία, και είσαι διαρκώς ενήμερος.

Αυτό έπαιρνε μήνες ή χρόνια παλαιότερα. Με την Google είναι θέμα δευτερολέπτων, και μάλιστα δωρεάν.

Πώς αντιμετωπίζει τα (μεγάλα) κόστη του (και πώς έχει κέρδη) αυτός ο παγκόσμιος ευεργέτης; Η απάντηση είναι απλή: Το 99% των πωλήσεων της εταιρείας αυτής προέρχεται από καταχώριση διαφημίσεων στο Διαδίκτυο!

Ωστόσο το μυστικό της επιτυχίας της εταιρείας έχει να κάνει με τα λεγόμενα «συμπληρωματικά αγαθά». Με τον όρο αυτόν νοούνται προϊόντα ή υπηρεσίες στα οποία η κατανάλωση του ενός απαιτεί την ταυτόχρονη κατανάλωση του άλλου. Χωριστά, η αξία τους είναι σχεδόν μηδέν.

Σκεφτείτε, επί παραδείγματι, σουβλάκια με πίτα ή καλύτερα το δεξί και αριστερό υπόδημα. Αν τα δεξιά παπούτσια δίνονταν δωρεάν, η τιμή των αριστερών υποδημάτων μάλλον θα είχε κατακόρυφη άνοδο!

Αυτό βέβαια ισχύει σε ορθολογισμένες οικονομίες. Στη χώρα μας όλοι θα φόραγαν δωρεάν δύο δεξιά παπούτσια (και θα άνθιζε ο κλάδος μεταποίησης δεξιού σε αριστερό υπόδημα, ίσως κρυφά, καθώς και οι ορθοπεδικοί).

Μου φαίνεται πως οτιδήποτε συμβαίνει στο Διαδίκτυο είναι συμπλήρωμα στην κύρια πηγή εσόδων της Google. Οσο αυξάνονται τα on-line δρώμενα τόσο περισσότερο βλέπουν όλοι οι χρήστες διαφημίσεις.

«Συν Αθηνά και χείρα κίνει» όμως. Η Google, μέσω των προηγμένων συστημάτων της, διερευνά τη ροή πληροφορίας στο Διαδίκτυο και συγκεντρώνει ακριβή στοιχεία για τη συμπεριφορά του καταναλωτικού κοινού! Ετσι οι διαφημίσεις της έχουν καλύτερη στόχευση. Να γιατί η Google προτιμάται έναντι κλασικών μεθόδων διαφήμισης.

Ακριβώς επειδή οι πωλήσεις συμπληρωματικών αγαθών «πάνε μαζί», τέτοιες εταιρείες έχουν στρατηγικό ενδιαφέρον να μειώνουν τα κόστη και να διευρύνουν τη διαθεσιμότητα των «συμπληρωμάτων» της κύριας δραστηριότητάς τους. Εξ ου και η περισσή αγάπη για το λογισμικό ανοικτού κώδικα και τις δωρεάν υπηρεσίες στον Παγκόσμιο Ιστό. Να σημειώσουμε εδώ ότι η Google όχι μόνο θέλει αλλά και μπορεί να «δωρίζει» ψηφιακά προϊόντα: Το λεγόμενο «διαφορικό κόστος» (marginal cost) της παραγωγής και διανομής ενός αντιγράφου ενός ψηφιακού προϊόντος είναι σχεδόν μηδενικό.

Αυτά τα δύο «όπλα» (του εύρους των συμπληρωματικών αγαθών και του μηδενικού κόστους της διάθεσής τους από την εταιρεία) κάνουν την Google μοναδική.

(Εντάξει, υπάρχει και η Yahoo! Και ολίγοι άλλοι... Αυτό δεν αναιρεί τα όσα γράφω.) Πάντως, το δωρεάν στο Διαδίκτυο φέρνει χρήμα κάπου αλλού. Αυτό το συμπέρασμα το χαρίζω στους υπερρομαντικούς δικτυωμένους.

Με αέρα δεν βάφεις αβγά

Η Google βασίζει τα πλεονεκτήματά της σε τέσσερις καινοτόμες (και δαπανηρές) τεχνικές: (1) την ευφυή μέτρηση του τι είναι σημαντικό στο Web, (2) τη δημιουργική μίμηση πρακτικών του ανταγωνισμού, (3) την προηγμένη και απλωμένη ανά τον κόσμο τεχνολογική βάση σε περίπλοκα συστήματα υπολογιστών, (4) τις προσλήψεις αρίστων επιστημόνων και μηχανικών πληροφορικής, με πολλαπλές ειδικότητες (ακόμα και στις Μαθηματικές Θεμελιώσεις της Πληροφορικής).

Ειδικά τα δύο τελευταία είναι η εκδίκηση της Μηχανικής της Πληροφορικής απέναντι στην (έντονη στη χώρα μας) τάση απαξίωσής της. Δεν βαριέσαι. Ας κάνουν άλλοι αυτά τα «ακατανόητα» και ας βγάζουν χρήμα με ουρά. Εμείς κάνουμε οικοδομές και χαιρόμαστε με τις δωρεάν υπηρεσίες του Web. (Οσοι βέβαια έχουμε και πληρώνουμε το γρήγορο Internet...) Και κάνουμε και πολιτισμό, βιντεοταινίες, και πηδάμε και από μπαλκόνια τελευταία.

Εμένα πάντως η Google μού αρέσει γιατί με βοηθά στη δουλειά μου. Και γιατί απασχολεί μερικούς άριστους πρώην μαθητές μου. Το παράδειγμά της δείχνει την τεράστια σημασία της κατανόησης της Οικονομίας (νέας και παλαιάς) ως κινητήριας δύναμης του Διαδικτύου. Το Διαδίκτυο και ο Παγκόσμιος Ιστός είναι κυρίως κοινωνικο-οικονομικά φαινόμενα. Και χωρίς καινούργιες και σοβαρές κοινωνικές και οικονομικές προσεγγίσεις θα παραμένουν για πολλούς ακατανόητα θαύματα ή δαίμονες.

Ο κ. Παύλος Σπυράκης είναι καθηγητής Πληροφορικής στο Πανεπιστήμιο Πατρών και διευθυντής του ΕΑΙΤΥ.