Χωρίς την αίγλη ενός Ελτον Τζον ή έστω μιας τοπικής εμβέλειας ρεπλίκας του πώς να δείξει ενδιαφέρον η κοινή γνώμη για την εξαγγελία του κ. Γ. Παπανδρέου ότι το ΠαΣοΚ ετοιμάζει πρόταση νόμου για το σύμφωνο συμβίωσης, ένα είδος «γάμου» light για ομόφυλα και ετερόφυλα ζευγάρια; Σε μια συντηρητική κοινωνία όπως η ελληνική το πολύ πολύ να κάνει την έκπληξη ο... Παναγιώτης Χατζηστεφάνου, ο εκκεντρικός καθηγητής του «Fame Story», ο οποίος εμφανίστηκε με μπούρκα στην τηλεόραση, ένας από τους λίγους που παραδέχεται ανοιχτά την ομοφυλοφιλία του. Το μυστήριο του (συγκεκριμένου) γάμου θα είναι ελάχιστα μυστήριο και τα δεσμά του μικρή σχέση θα έχουν με τον... παραδοσιακό γαμήλιο ζυγό. Το υποδηλώνει και το όνομά του: σύμφωνο συμβίωσης. Μια ολιγόλεπτη λιτή τελετή στο δημαρχείο, ίσα ίσα όσο διαρκεί η υπογραφή μιας σύμβασης, και το ζευγάρι (του ίδιου ή διαφορετικού φύλου) θα έχει όλα τα δικαιώματα και τις διευκολύνσεις που παρέχει ο πολιτικός γάμος: περιουσιακά, κληρονομικά, εργασιακά, ασφαλιστικά, υγείας. Ολα εκτός του δικαιώματος για υιοθεσία, η οποία έτσι κι αλλιώς στο ελληνικό δίκαιο δεν είναι συνδεδεμένη με τον γάμο. Αυτή η «κοινότητα βίου» θα λύνεται είτε με κοινή απόφαση του ζεύγους είτε έξι μήνες μετά την απόφαση του ενός και θα κοινοποιείται στο δημαρχείο. Ετσι θα τακτοποιηθούν σημαντικές εκκρεμότητες στη ζωή των ζευγαριών που δεν επιθυμούν να συνάψουν γάμο.

Οι συντάκτες της πρότασης, όπως και πολλοί υπέρμαχοι της ρύθμισης, φοβήθηκαν να χρησιμοποιήσουν τη λέξη «γάμος», η οποία είναι και θρησκευτικά φορτισμένη, γι' αυτό επέλεξαν τον όρο «συμβίωση». Ακόμη και στην ομοφυλοφιλική κοινότητα οι απόψεις είναι διχασμένες, κάποιοι είναι υπέρ μιας τελετής για όλα τα ζευγάρια, χωρίς διακρίσεις, και θεωρούν άτολμη την πρόταση, ενώ άλλοι δεν θέλουν να ταυτίσουν μια ριζοσπαστική ρύθμιση με παραδοσιακές διαδικασίες.

Αυτή είναι σε γενικές γραμμές η πρόταση που συζητεί η Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΠαΣοΚ, τη σύνταξη της οποίας έχουν αναλάβει οι κκ. Γρ. Βαλλιανάτος και N. Αλιβιζάτος. Ο κ. Παπανδρέου γνωστοποίησε τις προθέσεις του κόμματός του για το θέμα στη συνέντευξη που έδωσε στην Ενωση Ανταποκριτών Ξένου Τύπου στις 12 Δεκεμβρίου. Την ίδια ημέρα η Ομοφυλοφιλική και Λεσβιακή Κοινότητα Ελλάδας (ΟΛΚΕ) εξέδωσε ανακοίνωση με την οποία χαρακτήριζε «βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση και καρποφόρηση του διαλόγου με το ΠαΣοΚ» την επικείμενη κατάθεση σχεδίου νόμου, το οποίο θα αναγνωρίζει νομικά τη συμβίωση δύο προσώπων ανεξαρτήτως φύλου. «Το αίτημά μας παραμένει η πλήρης ουσιαστική και τυπική ισότητα, η οποία αναφορικά με την αναγνώριση των έννομων συνεπειών της συμβίωσης καλύπτεται από τον νόμο 1250/82 (Πολιτικός γάμος)» ανέφερε η ανακοίνωση.

Προτού κατατεθεί στη Βουλή, ενδεχομένως και εντός του Ιανουαρίου, η πρόταση θα πρέπει να λάβει την έγκριση του Πολιτικού Συμβουλίου του ΠαΣοΚ. Οι «γάμοι» ομοφυλοφίλων μπορεί να είναι θέμα της μόδας και της επικαιρότητας και να έχουν ψηφιστεί ανάλογες ρυθμίσεις στις περισσότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης, αλλά πολλά στελέχη του ΠαΣοΚ φαίνεται ότι έχουν άλλες προτεραιότητες αυτή την περίοδο. «Αν πρέπει να συγκλίνουμε με την Ευρωπαϊκή Ενωση, ας το κάνουμε και αυτό! Μήπως όμως πρέπει να επιταχύνουμε άλλες συγκλίσεις νωρίτερα;» αναρωτιέται μέλος του Πολιτικού Συμβουλίου. Σε μια εποχή όπου αυξάνεται η κοινωνική δυσαρέσκεια για την οικονομική πολιτική της κυβέρνησης, μεταβάλλεται το τοπίο στην αγορά και στην εργασία και η ανεργία χτυπάει «κόκκινο», δεν είναι επείγουσα ανάγκη το σύμφωνο συμβίωσης, λένε κάποια στελέχη. Πολλοί ενοχλούνται γιατί ερμηνεύουν ως εξίσωση στην κομματική ατζέντα θεμάτων όπως η ανεργία (που απασχολεί όλη την κοινωνία) με θέματα «ειδικών ακροατηρίων» (δικαιώματα μεταναστών, καύση νεκρών κτλ.). Εξαιτίας της περιρρέουσας ατμόσφαιρας η ηγεσία του κόμματος αποφάσισε να μην καταθέσει την πρότασή της στη Βουλή με αφορμή τη συζήτηση που προκάλεσε σχετική ερώτηση του προέδρου του ΣΥΝ κ. Αλ. Αλαβάνου λίγο πριν από τη συζήτηση για τον προϋπολογισμό. Στο ΠαΣοΚ πάντως δεν ανησυχούν για πιθανές κοινωνικές αντιδράσεις, αν και η Εκκλησία έχει ταχθεί αναφανδόν κατά οποιασδήποτε νομικής αναγνώρισης ομοφυλοφιλικών σχέσεων και η κοινωνία είναι διχασμένη. «Τα θέματα αυτά είναι πιο σύνθετα από ό,τι φαίνονται και η κοινωνία προσαρμόζεται» πιστεύουν στη Χαριλάου Τρικούπη.

Στις εκλογές του 2000, με αφορμή την υπόθεση X. Τομπούλογλου, το όνομα του οποίου είχε εμπλακεί σε καταγγελίες για «ροζ» κυκλώματα και ο υποψήφιος βουλευτής της ΝΔ αναγκάστηκε να παραιτηθεί, ο κ. K. Καραμανλής είχε δηλώσει ότι δεν θα είχε απολύτως κανένα πρόβλημα να συμπεριλάβει στην κυβέρνησή του ομοφυλόφιλους. Οι δηλώσεις του πέρασαν ομαλά στα MME και τις επανέλαβε με μεγαλύτερη θέρμη λίγες ημέρες μετά. Αντιθέτως, ο κ. K. Σημίτης εμφανίστηκε πολύ πιο συγκρατημένος. «Υπάρχουν ανεκτικές και μη ανεκτικές κοινωνίες και η Ελλάδα ανήκει στις δεύτερες» είχε πει στην προεκλογική του συνέντευξη, όταν ρωτήθηκε για το ίδιο θέμα. Τώρα το ΠαΣοΚ έχει πολύ προωθημένες θέσεις σε ό,τι αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα, ενώ η ΝΔ (όντας κυβέρνηση πλέον) έχει ανακρούσει πρύμναν. Το γεγονός δεν πέρασε απαρατήρητο ούτε από την ΟΛΚΕ, η οποία επισημαίνει ότι η ΕΕΔΑ (Εθνική Επιτροπή Δικαιωμάτων Ανθρώπου) με απόφαση της ολομέλειας στις 16 Δεκεμβρίου 2004 γνωμοδότησε θετικά για τη νομιμοποίηση της συμβίωσης ζευγαριών του ίδιου φύλου. «Τη γνωμοδότηση υπερψήφισε και ο κ. K. Καραμανλής διά του εκπροσώπου του κ. Φίλιππου Σπυρόπουλου» σημειώνουν μέλη της ΟΛΚΕ. H ΟΛΚΕ κρατά «αρχείο» με τις προσωπικότητες και τους πολιτικούς που είτε έχουν ταχθεί δημοσίως υπέρ της νομιμοποίησης της συμβίωσης είτε υπέρ της επέκτασης του πολιτικού γάμου σε ζευγάρια του ίδιου φύλου (μεταξύ άλλων είναι οι κυρίες Αλίκη Μαραγκοπούλου-Γιωτοπούλου, πρόεδρος της ΕΕΔΑ και του Ιδρύματος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Ντόρα Μπακογιάννη, Αννα Καραμάνου, Ελένη Κούρκουλα, οι κκ. Θ. Πάγκαλος, A. Σπηλιωτόπουλος, A. Λυκουρέζος, N. Γεωργιάδης, M. Παπαγιαννάκης κ.ά.). «Θέλουμε να πιστεύουμε ότι ο κ. Παπαληγούρας δεν θεωρεί ότι οι παραπάνω προσωπικότητες λειτουργούν εκτός "του ήθους και του έθους" της κοινωνίας μας» σχολιάζουν στην ΟΛΚΕ.
H κυβέρνηση κλείνει κάθε δίαυλο διαλόγου

Στο άλλο άκρο στέκεται η κυβέρνηση. Οι απαντήσεις των υπουργών Δικαιοσύνης κ. A. Παπαληγούρα και Επικρατείας κ. Θ. Ρουσόπουλου στην ερώτηση Αλαβάνου έκοβαν κάθε δίαυλο διαλόγου. Ο κ. Παπαληγούρας δήλωσε ότι «οι κοινωνικές συνθήκες δεν είναι σήμερα ώριμες για τη νομική αναγνώριση της συμβίωσης των ομοφυλοφίλων». Και προσέθεσε ότι «κάθε ορθή νομοθετική πρωτοβουλία οφείλει να είναι απότοκος των υφισταμένων κοινωνικών συνθηκών και όχι να προκαταλαμβάνει ή - ακόμη χειρότερα - να βρίσκεται σε ανακολουθία με το κοινωνικό ήθος και έθος. Κατά τούτο, κάθε νομοθετική πρωτοβουλία δεν μπορεί να ξεπερνά τις ανοχές, το αίσθημα του κοινώς αποδεκτού της κοινωνίας. Δεν μπορεί να παραγνωρίζει ή να περιφρονεί την κυρίαρχη κοινωνική βούληση». H μόνη ρύθμιση που δέχεται να συζητήσει, είπε, αφορά τα ετερόφυλα ζευγάρια. Την προοπτική νομικής αναγνώρισης των σχέσεων ζευγαριών του ίδιου φύλου απέρριψε και ο κ. Θ. Ρουσόπουλος.