Με αφορμή τον εθνικό διάλογο για την Παιδεία, 165 έλληνες επιστήμονες στην Ελλάδα και στο εξωτερικό εκθέτουν απόψεις/προτάσεις που αφορούν τη λειτουργία των πανεπιστημίων. Μεταξύ άλλων επισημαίνουν ότι ο πιο σημαντικός λόγος για τον μαρασμό της έρευνας είναι η έλλειψη χρηματοδότησης και προβαίνουν στις εξής προτάσεις:

1. H αξιολόγηση είναι απαραίτητη. Ολοι και όλα πρέπει να αξιολογούνται. Ο πρόσφατος νόμος για την αξιολόγηση των πανεπιστημίων αποτελεί θετικό βήμα, αρκεί να υλοποιηθεί σωστά. Ενα πράγμα που μας ανησύχησε είναι η σύνθεση της επιτροπής εξωτερικής αξιολόγησης. Σύμφωνα με τον νόμο, στην επιτροπή αυτή είναι «επιθυμητή» (όχι απαραίτητη) η συμμετοχή ενός τουλάχιστον αλλοδαπού. Ενα από τα μέλη μπορεί να υποδεικνύεται από την υπό αξιολόγηση μονάδα, και τα υπόλοιπα καθορίζονται με κλήρωση από ένα μητρώο εμπειρογνωμόνων. Από αυτή την περιγραφή φαίνεται ότι ερευνητές του εξωτερικού, γενικά, δεν θα συμμετέχουν και η αξιολόγηση θα γίνεται από καθηγητές παρόμοιων τμημάτων από άλλο, ελληνικό, πανεπιστήμιο. Το πρόβλημα εδώ είναι ότι η Ελλάδα είναι μικρή χώρα και όλοι γνωρίζονται με όλους. Συνήθως υπάρχουν 3-5 ομοειδή τμήματα. Πόσο πιθανόν είναι ένας καθηγητής από ένα τμήμα να κάνει ουσιαστική κριτική σε ένα ομοειδές τμήμα, όταν ξέρει ότι κάποιος από το ομοειδές τμήμα θα κάνει αξιολόγηση στο δικό του; Τελικά, αυτό που θα γίνει θα είναι μια ανούσια ανταλλαγή φιλοφρονήσεων!

Επίσης, σε κάθε μάθημα πρέπει να γίνεται απαραίτητα αξιολόγηση των διδασκόντων από τους φοιτητές και να λαμβάνονται υπόψη οι αξιολογήσεις αυτές στις προαγωγές.

2. Ριζική αναθεώρηση του νόμου-πλαισίου του 1982. H αναθεώρηση αυτή μπορεί να περιλαμβάνει τα εξής:

α) Να εξεταστεί η ιδέα της αυτοτέλειας των πανεπιστημίων, να μπορούν δηλαδή τα ίδια τα πανεπιστήμια να αποφασίζουν τι τμήματα θα δημιουργήσουν ή θα καταργήσουν, πόσους διδάσκοντες θα προσλάβουν, ή πόσους φοιτητές θα δεχθούν.

β) Εκλογές μελών ΔΕΠ. Υπάρχουν, δυστυχώς, περιπτώσεις κατά τις οποίες η πλειοψηφία σε ένα τμήμα φαίνεται να υποσκάπτει εσκεμμένα την αξιοκρατία και να επιλέγει ένα μέτριο αλλά ελεγχόμενο νέο μέλος αντί κάποιου σαφώς καλύτερου. Για να σπάσει αυτός ο φαύλος κύκλος, χρειάζεται εξωτερική παρέμβαση. Για παράδειγμα, θα μπορούσε να υπάρχει σε κάθε ίδρυμα ένα «γραφείο αξιοκρατίας» που να εποπτεύει και να εγγυάται την απόλυτη διαφάνεια στις διαδικασίες εκλογής. Επίσης, καλό θα ήταν να αποθαρρύνεται με κάποιον τρόπο η πρόσληψη πτυχιούχων του ιδίου ιδρύματος χωρίς να μεσολαβήσει κάποιο διάστημα σε άλλο ίδρυμα, για να εκλείψει το φαινόμενο να προσλαμβάνουν οι καθηγητές τους φοιτητές τους.

Αλλο πρόβλημα που υπάρχει είναι το ζήτημα των «φωτογραφικών» προκηρύξεων. Ολες οι προκηρύξεις θέσεων να δημοσιεύονται έγκαιρα σε πληθώρα εντύπων στην Ελλάδα και στο εξωτερικό ή τουλάχιστον, προς αποφυγήν του κόστους, να αναρτώνται σε κάποια κεντρική ιστοσελίδα ώστε να είναι προσβάσιμες σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερο φάσμα υποψηφίων.

γ) Να θεσπιστούν πολύ αυστηρά κριτήρια για μονιμότητα. Θεωρητικά υπάρχει μονιμότητα έπειτα από τρία χρόνια ως Επίκουρος Καθηγητής. Στην πράξη όμως κανείς δεν απολύεται. Στο εξωτερικό υπάρχει περιορισμένος χρόνος, κατά τον οποίο κάποιος μπορεί να μείνει σε μη μόνιμη θέση (συνήθως 5-6 χρόνια). Μετά ή μονιμοποιείται (παίρνει tenure) ή φεύγει. Κάτι ανάλογο πρέπει να θεσπιστεί και στην Ελλάδα. Δεν μπορεί να μένει κάποιος επ' άπειρον λέκτορας.

δ) Να θεσπιστούν άμεσα κάποια πρότυπα (νόρμες) και ένα σύστημα ελέγχου φόρτου εργασίας για όλους τους εργαζομένους στα πανεπιστήμια. Κάποιος που δεν κάνει έρευνα θα πρέπει να διδάσκει τουλάχιστον δύο μαθήματα ανά πάσα στιγμή (8-10 ώρες διδασκαλίας την εβδομάδα). Ενώ κάποιος άλλος με ερευνητική δραστηριότητα θα πρέπει να διδάσκει ένα. Ατομα στην αρχή της καριέρας τους θα πρέπει να έχουν μειωμένες διδακτικές υποχρεώσεις ώσπου να στήσουν την ερευνητική τους δραστηριότητα.

ε) Μεταρρύθμιση του καθεστώτος του «πανεπιστημιακού ασύλου». Ασφαλώς και υποστηρίζουμε σθεναρά την ελεύθερη διακίνηση ιδεών και την προστασία της έρευνας και της διδασκαλίας από αυθαίρετες επεμβάσεις της πολιτείας. Δεν μπορεί όμως να απαγορεύεται η είσοδος των αστυνομικών αρχών στους πανεπιστημιακούς χώρους για την καταδίωξη ταραχοποιών, οι οποίοι συνήθως δεν έχουν καμία σχέση με το Πανεπιστήμιο.

στ) Δραστική μείωση του ποσοστού συμμετοχής των εκπροσώπων των φοιτητών στις εκλογικές διαδικασίες. Σε εκλογή διοικητικών θέσεων το 40% των εκλεκτόρων είναι φοιτητές. Αυτό είναι παγκόσμια πρωτοτυπία!

ζ) Το πρόβλημα των «αιώνιων φοιτητών» έχει ήδη απασχολήσει τις στήλες των εφημερίδων. Ενας απλός τρόπος να λυθεί αυτό το πρόβλημα είναι να αναγράφονται ή και να συνυπολογίζονται στον γενικό βαθμό όλες οι βαθμολογίες που πέτυχε ένας φοιτητής και όχι μόνο η τελευταία βαθμολογία. Αυτό είναι κοινή πρακτική στο εξωτερικό, όπου μάλιστα υπάρχει και όριο στο πόσες φορές μπορεί να εξεταστεί κάποιος φοιτητής σε ένα μάθημα.

3. Σημαντική αύξηση των πόρων για έρευνα. Ο αρχικός στόχος θα πρέπει να είναι η κανονική χρηματοδότηση του 30%-40% των υπαρχόντων εργαστηρίων. Τα εργαστήρια θα πρέπει να συναγωνίζονται σκληρά για χρηματοδότηση. Διαφορετικά, εκλείπει το κίνητρο. Οι πόροι πρέπει να διανέμονται έπειτα από αυστηρή και αντικειμενική αξιολόγηση από συναδέλφους του ίδιου γνωστικού αντικειμένου. H κρίση όμως των προτάσεων να μη γίνεται μόνο από εσωτερικούς κριτές για να αποφεύγεται η δημιουργία «κλικών». H αύξηση αυτή των πόρων για έρευνα να συνοδευτεί και από αναπτυξιακό πλάνο.

Οι υπογραφές:

Θ. Λαζαρίδης, Δ. Βλασσόπουλος, X. Λύκος, X. Καλοδήμος, A. Μπερής, Γ. Φυτάς, M. Κόφφας, Δ. Κοντογιάννης, B. Μαυραντζάς, A. Κουταβάς, N. Χαριζοπούλου, A. Κούζης, Π. Μαραγκάκης, Δ. Μανουσάκη, A. Τσιόλα, Σ. Κολοκοτρώνης, Π. Λολώνης, Γ. Αντωνίου, Δ. Κουρέτας, Θ. Θεοφανίδης, Αντ. Αντωνίου, K. Νικολακόπουλος, Δ. Κουτσούρης, N. Δεμερτζής, Γ. Οικονόμου, Σ. Μπατζόγλου, N. Ζαχαριάδης, N. Μπλέτσος, Δ. Καραγιάννη, Χρ. Τσατσανίφος, B. Κασίμης, I. Βασιλείου, I. Τσαμαρδινός, E. Μπιμπλής, A. Τσιμπερίδου, E. Γαβρά, Γ. Χρηστάκος, M. Κουφαρής, Π. Φουντόπουλος, Φ. Εγκολφόπουλος, Γ. M. Μακρυγιώργος, M. Μαυρουδή, A. Κολοβός, K. Τσακιρίδου, M. Παγιαβλά, A. Ανδρεάδη, Π. Μελετίες, M. Τέντζερης, B. Σαΐτα, X. Χριστοδούλου, N. Παγιαβλάς, Στ. Ρουμελιώτης, Π. Πρεβεδούρος, E. Αννη, N. Καραγιάννης, H. Στράγκας, Γ. Παπαπολυμέρου, Σ. Περδικάρη, E. Θεοδωράκης, A. Τσώνης, N. Σκαρμέας, Π. Χαλαμάνδρης, E. Κατσάνης, Θ. Αντωνίου, B. Μασσιάλας, N. Σταματιάδης, Γ. Σιόλας, Γ. Βολανάκης, Z. Παπανδρέου, X. Ευαγγελίου, A. Τζίκα, K. Παρασκευά, K. Μπούλης, Σ. Τετράδης, A. Θεολόγης, Σ. Καβαδίας, Σ. Οικονομίδης, Γ. Μοσχής, A. Ζαβαλιάγκος, Π. Κούτκια, T. Μούντζιαρης, Θ. Τσακαλάκος, Φ. Βασιλόπουλος, Φ. Σωτηρόπουλος, M. Στεφανοπούλου, K. Σεμεντεφέρη, K. Γιαννούτσος, I. Αϊφάντης, K. Γουναρίδου, Γ. Πανοτόπουλος, Θ. Πανδήρη, A. Οικονόμου, E. Μουλίτσα, A. Σκουλούδης, E. Σφακιανάκη, Γ. Σφακιανάκης, E. Μανωλαράκη, N. Πατρικαλάκης, M. Μπέη, E. Πηλιούνη, Γ. Κοντογιάννης, Δ. Ζάκα, T. Τσοχαντάρης, Π. Τσώνης, K. Τσίπης, N. Τσουλφανίδης, Θ. Οικονόμου, Γ. E. Αποστολάκης, Γ. Δανιάς, A. Ροζάκης, T. Γεωργακόπουλος, N. Γεωργοπούλου, Δ. Ασλανίδης, H. Σιώρης, Σ. Μαγκλιβέρας, X. Κατσέτος, A. Νενές, Π. Μιχαλόπουλος, M. Μπένης, Σ. Αναγνωστόπουλος, Π. Κτώνας, N. Ζαφειρόπουλος, Θ. Ματσούκας, Γ. Πρεβελάκης, X. Kουτσoύγερας, I. Μιχαηλίδης, B. Αλεξιάδης, I. Χρυσοχόος, A. Παρασκευάς, Π. Ηπειρώτης, E. Γκιουλέκας, E. Κιρκίνης, Π. Δάλμαρης, Θ. Παγτζής, Z. Αθανασίου, Θ. Καλτσούνης, Λ. Ανεστίδου, K. Αλεξανδροπούλου, Γ. Παπαφιλίππου, E. Κυριακίδης, Γ. Δεμίρης, Γ. Αρχοντίτσης, A. Μπούλης, B. Παπαλόης, A. Ακριβός, B. Πανούση, Σ. Σκεβούλης, Δ. Ιατρίδης, Π. Λαμπρόπουλος, B. Βαλαγιαννόπουλος, Σ. Χατζηκυριάκος, Γ. Παπαθεοδώρου, Π. Εγγλέζος, E. Μαράτου, Γ. Δημητράτος, A. Μαυρίδης, I. Γιαπιντζάκης, H. Ηλιόπουλος, K. Κυπαρισίδης, Γ. Θεοφανόπουλος, N. Σαχινίδης, M. Αμοιρίδης, K. Μαρκίδης, K. Φώσκολος, Π. Παπαμιχάλης.