από metereologos.gr
Παρασκευή 28 Ιουλίου 2017
 

Για τη μετάφραση της Οδύσσειας

Η απάντηση του διευθυντή της ARB Μανώλη Βασιλάκη στην κριτική του συνεργάτη μας Γιώργη Γιατρομανωλάκη για το βιβλίο του Μανόλη Χατζηγιακουμή «Ανθολόγιο Οδύσσειας» και η ανταπάντηση
Για τη μετάφραση της Οδύσσειας
«Ο Οδυσσέας εκδικείται τους μνηστήρες της Πηνελόπης» (1814), έργο του δανού ζωγράφου Christoffer Wilhelm Eckersberg,
εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος

 

Στο «Βήμα» της Κυριακής 11.6.2017 δημοσιεύτηκε, με το πρόσχημα της κριτικής, λιβελογράφημα του κ. Γιώργη Γιατρομανωλάκη (ΓΓ) κατά του κ. Μανόλη Χατζηγιακουμή και της βραβευμένης μετάφρασής του της ομηρικής Οδύσσειας με το Αριστείο Γραμμάτων της Ακαδημίας Αθηνών. Επειδή ο αρθρογράφος αναφέρεται στο σχετικό αφιέρωμα της Athens Review of Books («Σε αθηναϊκό περιοδικό προβλήθηκαν διθυραμβικές κρίσεις, περισπούδαστες αναλύσεις, ευμενέστατα σχόλια»), προφανώς το ζήτημα μας αφορά. Ιδίως όταν γράφει πως όσα υποστηρίζονται εκεί είναι αναληθή. Χωρίς όμως να αναφέρει ότι γράφτηκαν από τους καθηγητές Μ.Ζ. Κοπιδάκη, Χριστόφορο Χαραλαμπάκη, Ιωάννη Ν. Περυσινάκη και Δημήτρη Δημηρούλη. Χωρίς να αναφέρει ότι την εισηγητική πρόταση προκειμένου να τιμηθεί ο κ. Χατζηγιακουμής με το Αριστείο την έκαναν οι ακαδημαϊκοί Αντώνης Ρεγκάκος (ειδικός ομηριστής), Θεόδωρος Παπαγγελής και Θανάσης Βαλτινός. Δίνοντας προφανώς δείγματα λογοτεχνικής επάρκειας, ο κριτικός μας αναφέρει ότι τα λεξικά διακρίνουν σαφώς το παχνί από την πάχνη· και συνεπώς παρέλκει η συζήτηση. Σε άρθρο του όμως που ανάρτησε στην ηλεκτρονική έκδοση του «Βήματος» το Σάββατο 10.6.2017 («Κουφός πρύτανης, κακός πρωθυπουργός»), ο κριτικός μας αποδεικνύει ότι αγνοεί τη διαφορά ανάμεσα στις λέξεις κούφος και κουφός - οπότε μάλλον χρειάζεται να εγκύψει σε λεξικά. Στο άρθρο του για τη μετάφραση Χατζηγιακουμή αναφέρει - ήκιστα πειστικά - ότι δεν θέλει να θίξει τον ίδιο τον μεταφραστή «ή να δείξει πως πρόκειται για άνθρωπο ανελλήνιστο»! Δυστυχώς εμείς δεν μπορούμε να επαναλάβουμε το ίδιο για τον ΓΓ, αφού φωράται ανεπαρκής ακόμη και στην ορθή αντιγραφή ενός κύριου ονόματος.

Ποιος είναι ο υφέρπων σκοπός της κριτικής του ΓΓ προκύπτει από τον τίτλο: «Μεταφραστικής αγάπης αγώνας άγονος». Υπότιτλος: «Κακότροπα, στραπατσαρισμένα ελληνικά και μεταφραστικά σφάλματα, τα μείζονα προβλήματα ενός μεταφραστικού εγχειρήματος». Και το διά ταύτα: «Η συγκεκριμένη μετάφραση δεν οφείλεται σε άγνοια. Οφείλεται σε κάτι χειρότερο: στην πεποίθηση του μεταφραστή ότι ήρθε να ανοίξει τα στραβά μεταφραστικά μάτια μας, ακυρώνοντας όλες τις παλαιότερες μεταφραστικές προσπάθειες». Συ, ΓΓ, είπας!

Επειδή λοιπόν κάθε λέξη του ΓΓ χρειάζεται αντίκρουση, και για να μην κάνουμε κατάχρηση του χώρου του «Βήματος», αναρτήσαμε ήδη στην ιστοσελίδα της Athens Review of Books και θα δημοσιεύσουμε στο επόμενο τεύχος της την πρέπουσα φιλολογική - ου μην αλλά και ψυχολογική - αντίκρουση. Εκεί και ολίγα περί της «προϊστορίας» της φθονητικής κριτικής του ΓΓ.
Μανώλης Βασιλάκης


Την Κυριακή 11 Ιουνίου 2017 δημοσιεύθηκε στο «Βήμα» κριτική μου για το Ανθολόγιο Οδύσσειας (αποσπάσματα μεταφρασμένα, ραψωδίες Α-Ω, Αθήνα, 2016) του κ. Μανόλη Χατζηγιακουμή. Ενδεχομένως ο τόνος της κριτικής μου να ήταν κάπως υψηλότερος από όσο θα έπρεπε. Ωστόσο νομίζω πως είναι τίμιο να λέει κάποιος αυτά που πιστεύει καθαρά και με παρρησία. Εν πάση περιπτώσει ζητώ συγγνώμη αν ο τόνος μου ενόχλησε. Επί της ουσίας η κριτική μου παραμένει ως έχει. Στο δημοσίευμα εκείνο είχα δηλώσει πως θα επανερχόμουν, αν χρειαζόταν. Θα επανερχόμουν σε περίπτωση που απαντούσε στην κριτική μου ο μεταφραστής ή κάποιος από τους φιλολόγους που παρουσίασαν επαινετικά τη μετάφρασή του σε αθηναϊκό περιοδικό. Δυστυχώς αναγκάζομαι να επανέλθω, αλλά για λόγους που δεν έχουν καμία σχέση με την κριτική, τη φιλολογία, τη μετάφραση.

Επανέρχομαι λοιπόν (και πλέον ου!) για να επισημάνω ένα πρωτοφανές (πιστεύω) γεγονός στα γράμματά μας. Το γεγονός ότι εκείνος που ανέλαβε να υπερασπιστεί τη μετάφραση του κ. Χατζηγιακουμή είναι ο εκδότης του περιοδικού. Για την ώρα, στην ηλεκτρονική έκδοση του περιοδικού του. Αλλά ο άνθρωπος, εξ όσων γνωρίζω, ούτε φιλόλογος είναι, ούτε μεταφραστής κλασικών κειμένων, ούτε θεωρητικός της μεταφραστικής πρακτικής. Παρά ταύτα απάντησε (τρόπος του λέγειν) στην κριτική μου και όχι οι αρμόδιοι. Θα ερωτήσει κάποιος αν αυτό απαγορεύεται. Οχι βέβαια! Προς Θεού! Μόνο που η «απάντησή» του δεν αντικρούει τις θέσεις μου. Δεν έχει λογικά επιχειρήματα. Ο άνθρωπος ούτε καν εννόησε τα γραφόμενά μου. Το μόνο που περιέχει η «απάντησή» του είναι ύβρεις. Μέτρησα καμιά δεκαριά χαρακτηρισμούς εναντίον του προσώπου μου (κουφός, κούφος, φθονερός, εμπαθής, κακόβουλος, επιπόλαιος, σοφόμωρος, δοκησίσοφος κ.ά.). Στο κείμενό μου, στο «Βήμα», δεν υπάρχουν χαρακτηρισμοί για το πρόσωπο του μεταφραστή. Γιατί άλλωστε; Αντίθετα, αναφέρομαι επαινετικά στο υπόλοιπο έργο του. Για το οποίο και έχει βραβευτεί. Αυτό που ελέγχεται, με σαφή, συγκεκριμένα παραδείγματα, είναι το μεταφραστικό ήθος του, ο μεταφραστικός τρόπος του.

Ενας άλλος λόγος για τον οποίο επανέρχομαι (και είπαμε: πλέον ου!) είναι προσωπικός. Εχει να κάνει με την, πιθανώς, αδυνατισμένη μνήμη μου. Ο κ. εκδότης ξεκινά την «απάντησή» του κοινοποιώντας το περιεχόμενο μιας παλαιάς τηλεφωνικής μας συνομιλίας. Σε εκείνο (λέει) το τηλεφώνημα εγώ έδειξα πως φθόνησα, πως ζούλεψα πολύ (όπως θα έλεγε ο Εγγονόπουλος) το γεγονός ότι έκανε στο περιοδικό του «εξώφυλλο έναν φρο-ντι-στή!». Και τον επιτίμησα. Ιδού λοιπόν το πρόβλημα. Δεν φτάνει ότι στην ηλικία μου άρχισα να φθονώ επιτυχημένους μεταφραστές - έχω χάσει και τη μνήμη μου! Θα ήμουν λοιπόν ευτυχής αν διαθέταμε μαγνητοφωνημένο το περιεχόμενο εκείνου του τηλεφωνήματος. Ομως, δυστυχώς, κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει. Γιατί, στην περίπτωση που επιβεβαιωνόταν ότι όντως είναι αληθή όσα ισχυρίζεται πως άκουσε ο κ. εκδότης από εμένα, τουλάχιστον θα φρόντιζα να δω τι θα κάνω με τη μνήμη μου.

Οπως και να 'χει, την κριτική μου στο «Βήμα» την αφήνω ως έχει.
Γιώργης Γιατροµανωλάκης


ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
Βιβλία + ιδέες περισσότερες ειδήσεις

εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

 
 
σχόλια (2)
 
 
απομένουν 700 χαρακτήρες
Τα πεδία που είναι σημειωμένα με * είναι υποχρεωτικά
 
Τα μηνύματα που δημοσιεύονται στο χώρο αυτό εκφράζουν τις απόψεις των αποστολέων τους. Το ΒΗΜΑ δεν υιοθετεί καθ’ οιονδήποτε τρόπο τις απόψεις αυτές. Ο καθένας έχει δικαίωμα να εκφράζει την γνώμη του, όποια και να είναι αυτή. Δεν δημοσιεύονται συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια και όσα είναι γραμμένα με κεφαλαία γράμματα. Τέτοια μηνύματα θα διαγράφονται όποτε εντοπίζονται.
     
    συνηθισμένα | 02/07/2017 23:59
    Αντίθετα εγώ δεν βλέπω τίποτα το ασυνήθιστο στις λογοτεχνικές διαμάχες. Στις μέρες μας έχουν καταλαγιάσει. Παλαιότερα τράβαγαν μαχαίρια. Ο Γιατρομανωλάκης κριτική έκανε και φαίνεται ότι έθιξε καίρια σημεία ή αδυναμίες της μετάφρασης, αλλοιώς δεν εξηγείται η σφοδρότητα της απάντησης.
    Pafs
    απάντηση71
     
     
    Είναι Πράγματι Αξιολύπητο | 26/06/2017 19:23
    Άνθρωποι του πνεύματος, υψηλότατου επιπέδου, να συνδιαλέγονται μέσω του Τύπου, σε επίπεδο κυρά Κατίνας. Πάντως φοβάμαι, κύριε Γιατρομανωλάκη, ότι εσείς κάνατε την αρχή.
    Κρίμα
    απάντηση31