• Αναζήτηση
  • Πάτι Σμιθ: Η «καταραμένη» ποιήτρια της ροκ

    Η αγάπη μου για την Πάτι Σμιθ, όπως και των περισσότερων Ελλήνων, ξεκίνησε με ένα τραγούδι που έγινε ύμνος στα τέλη της δεκαετίας του '70 για την τότε ροκ γενιά, το οποίο όμως δεν ήταν δικό της.

    Η αγάπη μου για την Πάτι Σμιθ, όπως και των περισσότερων Ελλήνων, ξεκίνησε με ένα τραγούδι που έγινε ύμνος στα τέλη της δεκαετίας του ’70 για την τότε ροκ γενιά, το οποίο όμως δεν ήταν δικό της. Το «Because The Night», σύνθεση του Μπρους Σπρίνγκστιν, αν και εξαιρετικό τραγούδι, δεν αντιπροσωπεύει την «καταραμένη» ποίηση της Πάτι Σμιθ. Τα μποντλερικά ποιήματά της, που αγαπήθηκαν και αποκωδικοποιήθηκαν κατά το δοκούν από τους λάτρεις της ανά την υφήλιο, συνδύαζαν μοναδικά τη «μαύρη» πλευρά της με την αισιοδοξία της για μια καλύτερη ανθρωπότητα.
    Θυμάμαι να τους διαβάζω μετά μανίας ξανά και ξανά για μια συνέντευξη που δεν έγινε. Για να καταλάβω μερικά χρόνια αργότερα, το 1999, συναντώντας τη στα παρασκήνια του Rockwave Festival, ότι όλα αυτά ήταν περιττά. Ηταν μια γλυκιά, ώριμη γυναίκα, που μιλούσε για τον κόσμο με τη θέρμη της μάνας που δεν θέλει το παιδί της να πάθει κακό. Ζεστή, με μια ηρεμία που εντυπωσιάζει, ξεδιπλώνει τον πολιτικό λόγο της και μπερδεύει τον ακροατή της, ο οποίος δεν ξέρει τι ακριβώς να δει μέσα της: την πανκ επαναστάτρια, την ποιήτρια ή την πολιτική ακτιβίστρια;
    Μπορώ να πω πλέον με σιγουριά, έχοντας γνωρίσει από κοντά σχεδόν όλα τα ινδάλματά μου, ότι ανήκει σε εκείνες τις λιγοστές περιπτώσεις όπου η δημόσια εικόνα τους δεν διαφέρει από την ιδιωτική. Μπορεί η Πάτι Σμιθ να μην πούλησε ποτέ ούτε κατά διάνοια τους δίσκους που πούλησαν η Μαράια Κάρεϊ και η Γουίτνεϊ Χιούστον – μόνο μία φορά μπήκε στο αμερικανικό τοπ 20 -, κατάφερε όμως να μπει στη λίστα με τους εκλεκτούς της ροκ μουσικής, εκείνους που με κάθε κίνησή τους επηρεάζουν δεκάδες νέους καλλιτέχνες.
    Η ίδια δεν συμμερίζεται καθόλου το… ειδικό βάρος που της έχει αποδοθεί: «Αν νιώθω ίνδαλμα; Δεν το έχω σκεφτεί, σίγουρα είναι βαρύ καθήκον να είσαι μητέρα. Απλώς κάνω τη δουλειά μου και αυτή αρέσει σε αρκετό κόσμο. Στις ΗΠΑ, λόγω των πολιτικών μου πεποιθήσεων, δεν μου φέρονται όπως λες εσύ, δηλαδή ως ίνδαλμα. Είμαι πολύ ευχαριστημένη που έχω κάποια αναγνώριση από μια μερίδα του κοινού. Με βράβευσαν στο Rock ‘n’ Roll Hall of Fame προσφάτως, εγώ όμως δεν βλέπω τα πράγματα από αυτή τη σκοπιά. Δεν είμαι celebrity, απλώς ένας φυσιολογικός νυσταγμένος άνθρωπος» μου είχε πει.
    Από το Σικάγο στη Νέα Υόρκη


    Τα παιδικά χρόνια της Πάτι Σμιθ υπήρξαν αρκετά δύσκολα. Γεννημένη στο Σικάγο και μεγαλωμένη στο Γούντμπερι του Νιου Τζέρσι, με μητέρα αφοσιωμένη μάρτυρα του Ιεχωβά και πατέρα άθεο, στα 16 της αναγκάστηκε να διακόψει το σχολείο για να δουλέψει σε εργοστάσιο εξαιτίας των οικονομικών προβλημάτων που αντιμετώπιζε η οικογένειά της. Κατά τη διάρκεια της φοίτησής της στο κολέγιο του Γκλάσμπορο γέννησε ένα παιδί το οποίο έδωσε για υιοθεσία. Αυτός ήταν και ο λόγος που την απέβαλαν από το κολέγιο.
    Το 1967 μετακόμισε στη Νέα Υόρκη, όπου γνώρισε τον άνθρωπο που θα της έδειχνε τον δρόμο για τις καλλιτεχνικές ανησυχίες της, τον αιρετικό φωτογράφο Ρόμπερτ Μέιπλθορπ. Η ιστορία τους ειπώθηκε με εξαιρετικό τρόπο από την ίδια στο μπεστ σέλερ βιβλίο της «Just Kids». Οι δυο τους αρχικά ήταν ζευγάρι και στη συνέχεια παρέμειναν φίλοι – ως τον θάνατό του το 1989 από AIDS.
    Η καριέρα της στη μουσική ξεκίνησε ουσιαστικά το 1974 με το τραγούδι «Piss Factory», οι στίχοι του οποίου μιλούν για την περίοδο που δούλευε σε εργοστάσιο και το πώς αυτή η εμπειρία διαμόρφωσε τον χαρακτήρα της, ενώ στην πίσω πλευρά διασκεύαζε το «Hey Joe» του Τζίμι Χέντριξ. Την ίδια συνταγή ακολούθησε και στο πρώτο άλμπουμ της, «Horses», σε παραγωγή του σπουδαίου Τζον Κέιλ, όπου δίπλα στη συγκλονιστική εκτέλεση του «Gloria» του Βαν Μόρισον – με τη δική της εισαγωγή «Ο Χριστός πέθανε για κάποιου τις αμαρτίες, αλλά όχι για τις δικές μου» – υπάρχουν τα «Break It Up» και «Land». Το εξώφυλλο κοσμούσε ένα πορτρέτο της από τον Μέιπλθορπ που έμελλε να γίνει μια από τις πιο κλασικές φωτογραφίες της ροκ. Η συνέχεια της ιστορίας γνωστή, με εξαιρετικές δουλειές, όπως το «Radio Ethiopia», το «Easter», το οποίο περιείχε και το «Because The Night», και το «Wave».
    Η μητρότητα και η επιστροφή


    Η σκηνική παρουσία της εκείνες τις ημέρες ήταν η απόλυτη ροκ εμπειρία. Είτε διαβάζοντας στίχους της είτε ερμηνεύοντας τα τραγούδια της με εκείνη τη «μυώδη» φωνή, δεν άφηνε περιθώρια στον θεατή να… μην τη λατρέψει. Τη δεκαετία του 1980 αποφάσισε να αποτραβηχθεί από το προσκήνιο προκειμένου να μεγαλώσει τον γιο της Τζάκσον και την κόρη της Τζέσι, που είχε αποκτήσει με τον κιθαρίστα του θρυλικού συγκροτήματος MC5 Φρεντ «Σόνικ» Σμιθ. Επανήλθε το 1988 με το άλμπουμ «Dream Of Life», που περιείχε τον ροκ ύμνο «People Have The Power».
    Το 1994 ο Φρεντ Σμιθ πέθανε από έμφραγμα και λίγο αργότερα τον ακολούθησε ο αδελφός της Τοντ. Στο διάστημα αυτό ζούσε στο Ντιτρόιτ, αλλά ένιωσε επιτακτική την ανάγκη να επιστρέψει στη Νέα Υόρκη. Τότε οι φίλοι της Μάικλ Στάιπ και Αλεν Γκίνσμπεργκ την πίεσαν να βγει ξανά στον «δρόμο». Αποτέλεσμα, μια σειρά εμφανίσεών της με τον  Μπομπ Ντίλαν τον Δεκέμβριο του 1995.  
    Το νέο άλμπουμ της, «Gone Again», περιείχε το τραγούδι «About Α Boy» που αναφερόταν στον Κερτ Κομπέιν, τον οποίο, αν και θαύμαζε, δεν συγχώρεσε για την αυτοκτονία του. Η Πάτι Σμιθ παράλληλα κυκλοφόρησε αρκετές ποιητικές συλλογές, ενώ έργα της έχουν εκτεθεί στο Andy Warhol Museum στο Πίτσμπουργκ.
    Οσο για τους μετέπειτα δίσκους της, ήταν πάντα ενδιαφέροντες, από το «Trampin’» και το «Twelve» – με διασκευές αγαπημένων ροκ τραγουδιών – ως το περυσινό «Banga», αποσπάσματα από το οποίο θα παρουσιάσει και στην Αθήνα.     

    Ακτιβίστρια, αλλά όχι «θηλυκός Μπόνο» 
    Η Πάτι Σμιθ είναι γνωστή και με μια άλλη ιδιότητά της, αυτή της πολιτικής ακτιβίστριας. Συγκαταλέγεται στους πιο ένθερμους υποστηρικτές του αμερικανού δικηγόρου και ακτιβιστή Ραλφ Νέιντερ, γνωστού για την ευαισθησία του για τα δικαιώματα των καταναλωτών, για το φεμινιστικό κίνημα, για ανθρωπιστικά και περιβαλλοντικά ζητήματα. Το 2004 υποστήριξε ανοιχτά τον υποψήφιο των Δημοκρατικών Τζον Κέρι και το τραγούδι της «People Have The Power» έγινε το σάουντρακ της προεκλογικής εκστρατείας του, ενώ από την αρχή της επέμβασης στο Ιράκ στάθηκε απέναντι στον Τζορτζ Μπους και στους εκφοβισμούς της κυβέρνησής του.

    «Κοίταξε»,
    μου είχε πει πριν από την εκλογή του Μπαράκ Ομπάμα, «καταστρέψαµε µια ολόκληρη χώρα, τις δοµές της, τον πολιτισµό της, δεν κάναµε τίποτε θετικό ούτε για το Ιράκ ούτε για την ανθρωπότητα. Νιώθω πολύ µεγάλες ενοχές και οργή και από εδώ και πέρα έχουµε ένα µεγάλο ταξίδι. Για να φτιαχτεί όχι µόνο το Ιράκ αλλά και η σχέση µας µε τον υπόλοιπο πλανήτη. Εύχοµαι µόνο, όποιος και αν βγει στις νέες εκλογές, να διαθέτει την εξυπνάδα αλλά και τη συµπόνια ώστε να ξεκινήσει αυτές τις διεργασίες».
    Ωστόσο η Πάτι Σμιθ δεν ανήκει στην κατηγορία καλλιτεχνών όπως ο Μπόνο των U2, οι οποίοι πιστεύουν ότι με μια συναυλία έχουν κάνει το καθήκον τους για τα κοινά. Ούτε «μασάει» τα λόγια της: «Πιστεύω ότι µόνον οι άνθρωποι µπορούν να αλλάξουν τον κόσµο. Η µουσική µπορεί να εµπνεύσει, οι καλλιτέχνες µπορούν να εµπνεύσουν, οι πολιτικοί επίσης. Είναι όµως υπόθεση των ανθρώπων το να αλλάξουν τον κόσµο, είναι δική τους υπόθεση το τι θα ψηφίσουν, το αν θα κατεβούν στους δρόµους. Είναι δική τους υπόθεση το πώς θα αξιοποιήσουν τον πλανήτη σωστά ώστε να µην καταστρέφεται ή το να µποϊκοτάρουν τις επιχειρήσεις που αντιτίθενται στα συµφέροντά τους».     

    πότε & πού:
    Η Πάτι Σμιθ θα εμφανιστεί στις 22/6 στο Ωδείο Ηρώδου του Αττικού

    ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

    Πολιτισμός