• Αναζήτηση
  • Η γοητεία της ίντριγκας

    Μια ιστορία της σκοτεινής και γεμάτη αντιφάσεις εποχής του 16ου αιώνα στην Αγγλία με ήρωα τον μεταρρυθμιστή όσο και δολοπλόκο Τόμας Κρόμγουελ κερδίζει τους αναγνώστες σε όλον τον κόσμο πιστώνοντας έναν λογοτεχνικό θρίαμβο στη συγγραφέα του Χίλαρι Μαντέλ.

    Μπασκόζος Γιάννης Ν
    HILARI MANTEL
    Γεράκια
    Μετάφραση Εριφύλη Μαρωνίτη,
    Εκδόσεις Πάπυρος, 2013,
    σελ. 536, τιμή 20 ευρώ

    Μια ιστορία της σκοτεινής και γεμάτη αντιφάσεις εποχής του 16ου αιώνα στην Αγγλία με ήρωα τον μεταρρυθμιστή όσο και δολοπλόκο Τόμας Κρόμγουελ κερδίζει τους αναγνώστες σε όλον τον κόσμο πιστώνοντας έναν λογοτεχνικό θρίαμβο στη συγγραφέα του Χίλαρι Μαντέλ. Η υψηλή ποιότητα του μυθιστορήματος Bring up the bodies της Χίλαρι Μαντέλ πιστοποιεί ότι δεν είναι καθόλου περίεργο που το βιβλίο αυτό έχει κερδίσει τέσσερα βραβεία (Μπούκερ, Costa Book Award, Costa Book of the Year και David Cohen) και είναι υποψήφιο για το The Women’s Prize for Fiction.

    Πρόκειται για το δεύτερο μέρος της τριλογίας που έγραψε η Χίλαρι Μαντέλ και θα κυκλοφορήσει σε λίγες ημέρες στα ελληνικά με τίτλο Γεράκια (εκδόσεις Πάπυρος). Το πρώτο μέρος της τριλογίας Γουλφ Χολ (εκδόσεις Πάπυρος, βραβείο Μπούκερ 2009) μας είχε προϊδεάσει για την ποιότητα της συγγραφέως και τη δυνατότητά της να ανασυστήσει και να κάνει πάλι ενδιαφέρον το ιστορικό μυθιστόρημα, είδος που έχει ταλαιπωρηθεί από τα ψευδοϊστορικά θρίλερ και τις άχρωμες ιστορικές αναβιώσεις των ημερών μας.
    Βεβαίως το ίδιο το θέμα προσφέρεται καθώς αναφέρεται στην πιο ταραγμένη περίοδο της βρετανικής ιστορίας, την εποχή των Τυδώρ και της Μεταρρύθμισης. Μια εποχή γεμάτη ίντριγκες, μεγάλες προσωπικότητες, ιστορικά κουτσομπολιά και πολλές ανατροπές. Η Χίλαρι Μαντέλ καταφέρνει να ισορροπήσει ένα πολύπλοκο υλικό και να του προσδώσει μια σύγχρονη σφραγίδα, χωρίς παράλληλα να αναιρέσει ή να «παραφράσει» τα ιστορικά δεδομένα.
    Ο πρώτος τόμος της τριλογίας (Γουλφ Χολ) αναφέρεται στη δεκαετία του 1520. Ο Ερρίκος Η’ θέλει πάση θυσία να αποκτήσει διάδοχο του θρόνου. Η γυναίκα του, Αικατερίνη της Αραγωνίας, δεν μπορεί να κάνει γιο και ο ίδιος θέλει να τη χωρίσει και να παντρευτεί την ερωμένη του Αννα Μπολέιν. Σε αυτό αντιτίθενται τόσο ο Πάπας της Ρώμης όσο και ο αρχιεπίσκοπος Γούλσι. Στο ιστορικό προσκήνιο εισέρχεται ο ταπεινής καταγωγής Τόμας Κρόμγουελ, βοηθός του Γούλσι, ο οποίος μετά τον θάνατο του αρχιεπισκόπου θα βοηθήσει τον Ερρίκο Η’ να παντρευτεί την Αννα Μπολέιν. Παράλληλα θα εισαγάγει τη Μεταρρύθμιση συγκρουόμενος με το βαθύ κράτος της Εκκλησίας.
    Στον δεύτερο τόμο (Γεράκια), που καλύπτει τη χρονική περίοδο 1533-1536, ο Τόμας Κρόμγουελ είναι πια κυρίαρχος της αυλής και βασικός καταλύτης για ό,τι συμβαίνει εκεί. Δεξί χέρι του Ερρίκου Η’,  θα αναδειχθεί σε έναν σπουδαίο ιντριγκαδόρο και ταυτόχρονα κοφτερό πολιτικό μυαλό καθώς θα καταφέρει να ισορροπήσει τα αντιτιθέμενα συμφέροντα των αυλικών, όπως και να απομειώσει τις εντάσεις που προέρχονται από εξωτερικούς παράγοντες, τον αυτοκράτορα της Ισπανίας, τον βασιλιά της Γαλλίας και τον Πάπα, μόνιμους αντιπάλους της βασιλείας των Τυδώρ.
    Η Μαντέλ έχει ως κύριο πρόσωπο και ήρωα του μυθιστορήματος τον Τόμας Κρόμγουελ (Κρέμιελ τον προσφωνεί η γαλλικής κουλτούρας βασίλισσα Αννα Μπολέιν). Ο Κρόμγουελ αναδεικνύεται ένας σκοτεινός νους που μεθά από την εξουσία και κρίνει αυστηρά τους άλλους, ενίοτε και τον εαυτό του. Η σχέση του με τον Ερρίκο Η’ είναι, θα λέγαμε σήμερα, σχέση win-win: και οι δύο κερδίζουν. Αλλά η σχέση του με την Αννα Μπολέιν κινείται στην κόψη του ξυραφιού. Υποτάσσεται σε αυτήν εξ ανάγκης, επειδή όμως προετοιμάζει ήδη το έδαφος για την επόμενη ερωμένη του Ερρίκου, την Τζέιν Σέιμουρ, διατηρεί απέναντί της μια στωικότητα. Η Αννα Μπολέιν τού λέει κάπου εμφατικά: «Μετά τη στέψη μου υπάρχει μια καινούργια Αγγλία που δεν μπορεί να ζήσει χωρίς εμένα» και εκείνος πικρόχολα συλλογιέται: «Οχι, κυρία μου, αν χρειαστεί, μπορώ να σας χωρίσω από την Ιστορία».
    Ο Κρόμγουελ υπήρξε ο μεγάλος αντίπαλος του Τόμας Μουρ, έπραξε για τον βασιλιά ό,τι ο Μουρ τού αρνήθηκε. Βοήθησε να κηρυχθεί άκυρος ο γάμος του με την Αικατερίνη για να μπορέσει να παντρευτεί την Αννα. Η Ιστορία δικαίωσε τον Μουρ, αλλά η Μαντέλ έδωσε μια ελαφρά αναθεωρημένη εκδοχή του Κρόμγουελ. Βεβαίως και ο ίδιος εμφανίζεται στο βιβλίο της να έχει επίγνωση της ιστορικής θέσης του και του κακού χαρακτήρα του. Αναφερόμενος στην προσωπογραφία του που έχει ζωγραφίσει ο περίφημος ζωγράφος Χανς Χόλμπαϊν και που ο Κρόμγουελ δεν αποχωριζόταν  ποτέ αναρωτιέται: «Χριστέ μου, μοιάζω με δολοφόνο». «Μα, δεν το ‘ξερες;» σχολιάζει ο γιος του Γκρέγκορι.
    Ελκυστική αφήγηση

    Η Μαντέλ θα κινηθεί επιδέξια ανάμεσα στις ιστορικές συμπληγάδες καθώς θα καταφέρει να συνταιριάσει τις προσωπικές ιστορίες δεκάδων προσώπων με το πολιτικό στίγμα της εποχής και τα ιστορικά δεδομένα.
    Γιατί όμως ελκύει αυτό το μυθιστόρημα; Οι λόγοι είναι πολλοί. Πρώτον, επειδή η Μαντέλ ζωντανεύει την εποχή χωρίς να την προδίδει. Μπορεί να το δει αυτό κανείς ανάγλυφα στους ζωντανούς διαλόγους, οι οποίοι μοιάζουν σύγχρονοι, χωρίς αναχρονισμούς ή εξυπνακίστικες αναφορές στη συγκυρία. Χρησιμοποιεί σύγχρονη γλώσσα ώστε ο αναγνώστης να απολαμβάνει τη ροή των λέξεων και των νοημάτων τους, χωρίς όμως η γλώσσα αυτή να διαστρεβλώνει το ιστορικό πνεύμα και την κουλτούρα της εποχής του Ερρίκου Η’. Σε κάθε περίπτωση διαβάζεις ένα ιστορικό χρονικό σαν να εξελίσσεται σε παρόντα χρόνο.
    Δεύτερον, καταφέρνει να κινεί πολλά πρόσωπα χωρίς να είναι καρικατούρες. Τα βασικά πρόσωπα του βιβλίου, τοποθετημένα στο ιστορικό τους περιβάλλον, διαθέτουν ζωντάνια, είναι γοητευτικά μέσα στις αντιφάσεις τους, κάνοντας τον αναγνώστη εναργή και αποστασιοποιημένο, καθώς δεν είναι εύκολο να ταυτιστεί ή να αντιπαθήσει τον έναν ή τον άλλον πρωταγωνιστή, ίδιον των κακών ιστορικών μυθιστορημάτων.
    Τρίτον, διαθέτει χιούμορ, πράγμα που διαφαίνεται τόσο στις περιγραφές ή στους διαλόγους αλλά ακόμη περισσότερο όταν φανερώνει τις σκέψεις των ηρώων της. Τέταρτον, μένει πιστή στα γεγονότα, χωρίς όμως να τα «στεγνώνει». Στο επίμετρο του βιβλίου αναφέρει ότι γι’ αυτή την περίοδο έχουν γραφτεί εκατοντάδες βιβλία με διαφορετικές εκδοχές. Εχοντας μελετήσει αυτές τις διαφορετικές απόψεις γράφει ότι «δεν διεκδικώ κάποια αυθεντία, μια πρόταση κάνω στον αναγνώστη».
    Τέλος – και κυριότερο -, το μυθιστόρημα της Μαντέλ είναι γραμμένο με μια γοητευτική γλώσσα που διακρίνεται τόσο στις περιγραφές των καταστάσεων των ηρώων της όσο και στις κινήσεις τους μέσα στο περιβάλλον. Για παράδειγμα, πόσο συχνά διαβάζεις την ακόλουθη περιγραφή εικόνας: η Αννα Μπολέιν λέει στις κυρίες επί των τιμών να την αφήσουν για λίγο μόνη. «Διατάζει τις γυναίκες να βγουν: μια κίνηση απότομη, ένα παιδί που φοβάται και κράζει. Δίχως να βιάζονται, σαν κοράκια, αναιδή αλλά μιας ράτσας νέας, σχεδόν μεταξένιας, οι γυναίκες ανασηκώνουν τις ουρές των φορεμάτων και φτερουγίζουν νωχελικά. Ξωπίσω μένουν οι φωνές τους, σταλμένες, θαρρείς, από τον ουρανό: κουτσομπολιά που κόπηκαν στη μέση, τα γνωστά κακαρίσματα, τα γέλια τους».
    Αραγε τα Γεράκια είναι καλύτερο ή χειρότερο βιβλίο από το Γουλφ Χολ; Η κριτικός του «Guardian» Φράνσες Γουίλσον πιστεύει ότι μπορεί να μη σε εκπλήσσει όπως το Γουλφ Χολ αλλά είναι πιο σφικτό, πιο συμπαγές και αφοσιωμένο στην υπόθεση Κρόμγουελ. Αντιθέτως, η κριτικός του «New Yorker» Λαρίσα Μακ Φάρκουαρ πιστεύει ότι η Μαντέλ τόλμησε να κάνει κάτι περισσότερο πηγαίνοντας παραπέρα. Οπως έγραψε, οι περισσότεροι συγγραφείς έπειτα από ένα επιτυχημένο βιβλίο δεν αλλάζουν το στυλ τους φοβούμενοι μήπως χάσουν τους θαυμαστές τους. Η Μαντέλ επέλεξε έναν δύσκολο δρόμο: να γράψει ένα διαφορετικό βιβλίο που διαβάζεται αυτόνομα και έχει άλλη χροιά.
    Η γνώμη μου είναι ότι το δεύτερο βιβλίο εξελίσσει το πρώτο, όχι μόνο στη διαδοχή των ιστορικών γεγονότων αλλά και στην παραπέρα διαμόρφωση των βασικών προσώπων-χαρακτήρων, κυρίως του Τόμας Κρόμγουελ και των ανθρώπων της αυλής των Τυδώρ. Το κυνικό πρόσωπο της εξουσίας βρίσκει την πλήρη έκφρασή του στον χαρακτήρα του Κρόμγουελ, ενώ περίτεχνες είναι οι γεμάτες πτυχώσεις περιγραφές της ίντριγκας, ερωτικής και πολιτικής, η οποία διαμορφώνει τον κόσμο που περιτριγυρίζει τον Ερρίκο Η’.

    Η εκτέλεση του Κρόμγουελ
    Τα βιβλία της Χίλαρι Μαντέλ έχουν πουλήσει εκατομμύρια αντίτυπα και έχουν μεταφραστεί σε πλείστες όσες γλώσσες. Παράλληλα έχουν αναθερμάνει το ενδιαφέρον για ιστορικές περιόδους που διακρίνονται για τις μεγάλες αλλαγές που επέφεραν στην ανθρωπότητα αλλά έμειναν στην Ιστορία για τη σκληρότητα με την οποία διεξήχθησαν προσωπικές αντιμαχίες όσο και πολιτικές αντιπαραθέσεις.
    Σε πρόσφατη συνέντευξή της η συγγραφέας προσπαθεί να εξηγήσει το μεγάλο ενδιαφέρον που επικρατεί τα τελευταία χρόνια στην Αγγλία για το ιστορικό μυθιστόρημα λέγοντας ότι «υπάρχει μια αναγέννηση του ιστορικού μυθιστορήματος πιθανότατα επειδή η Βρετανία είναι μια χώρα που χάνει τις ρίζες της. Ετσι αναπτύχθηκε ένα τεράστιο ενδιαφέρον από τις οικογένειες για να μάθουν την ιστορία της χώρας τους».
    Η Χίλαρι Μαντέλ έχει ξεκινήσει ήδη να γράφει τον τρίτο τόμο της τριλογίας με προσωρινό τίτλο The mirror and the light (Ο καθρέφτης και το φως). Οπως έχει αποκαλύψει, θα διαπραγματεύεται το τέλος του Κρόμγουελ. «Ξέρω ότι πρέπει να «εκτελέσω» τον Τόμας Κρόμγουελ, αλλά να μη συμβεί με άσχημο τρόπο. Θέλω όποιος το διαβάσει να αισθανθεί έντονα ποια πραγματικά υπήρξε η ζωή του και η πορεία του».

    ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

    Βιβλία