• Αναζήτηση
  • ΤΑΣΕΙΣ

    Η σύγχρονη τέχνη σε ιστορικά μουσεία

    Το 2003 ο διεθνούς φήμης καλλιτέχνης Τζίμι Ντάρεμπαρουσίασε μια ατομική έκθεση στην τότε γκαλερί Stigma (αργότερα Βatagianni), στου Ψυρρή. Είχε ακουστεί ότι η έκθεση, τα έργα της οποίας θα έφτιαχνε ειδικά γι΄ αυτήν, δίχως απλώς να εκθέσει παλαιότερα που δεν είχαν παρουσιαστεί εδώ, είχε θέμα την Αθήνα. Τότε λοιπόν τον είχα ρωτήσει: Η ιδέα σας για ετούτη την έκθεση είναι τόσο απλή όσο μοιάζει; Εφόσον βρίσκεστε στην Αθήνα, είπατε να κάνετε κάτι με μάρμαρο; «Είναι ακόμη πιο απλή από όσο φανταζόμουν» απάντησε.

    Το 2003 ο διεθνούς φήμης καλλιτέχνης Τζίμι Ντάρεμπαρουσίασε μια ατομική έκθεση στην τότε γκαλερί Stigma (αργότερα Βatagianni), στου Ψυρρή. Είχε ακουστεί ότι η έκθεση, τα έργα της οποίας θα έφτιαχνε ειδικά γι΄ αυτήν, δίχως απλώς να εκθέσει παλαιότερα που δεν είχαν παρουσιαστεί εδώ, είχε θέμα την Αθήνα. Τότε λοιπόν τον είχα ρωτήσει: Η ιδέα σας για ετούτη την έκθεση είναι τόσο απλή όσο μοιάζει; Εφόσον βρίσκεστε στην Αθήνα, είπατε να κάνετε κάτι με μάρμαρο;

    «Είναι ακόμη πιο απλή από όσο φανταζόμουν» απάντησε. «Δεν είχα συνειδητοποιήσει το ιστορικό μέγεθος της Αθήνας.Βλέπει κανείς σε βιβλία φωτογραφίες του Παρθενώνα αλλά είναι βέβαια μόνο φωτογραφίες.Η Αθήνα με εξέπληξε. […] Τα ερείπια σφηνωμένα μέσα στη σύγχρονη πόλη είναι σαν σύμβολο για όλη τη σύγχρονη ζωή, για την κατάσταση που ζούμε όλοι αυτή τη στιγμή».

    Δεν αποτελεί λοιπόν μυστικό ότι υπάρχουν σύγχρονοι καλλιτέχνες που τους απασχολεί ιδιαίτερα το ζήτημα της σχέσης της απώτερης ιστορικής αφήγησης με τη σύγχρονη εμπειρία- ούτε χρειάζεται απαραιτήτως να καταφύγουμε σε μια φυσιογνωμία σαν τον Τζίμι Ντάρεμ για να το διαπιστώσουμε: αρκεί να θυμηθούμε την πολύ καλή έκθεση του Μάριου Σπηλιόπουλου στο Παλιό Σαπωνοποιείο της Ελευσίνας, στο πλαίσιο των περασμένων Αισχυλείων.

    Ωστόσο υπάρχει πλέον μια ισχυρή τάση που δεν έχει να κάνει μόνο με το ενδιαφέρον των καλλιτεχνών για την Ιστορία (αρχαιότερη αλλά και νεότερη, όπως προκύπτει από τις λεγόμενες «αρχειακές» πρακτικές, εκπρόσωποι των οποίων είναι και κάποιοι από τους νεότερους έλληνες καλλιτέχνες, όπως ο Βαγγέλης Βλάχος ) αλλά με τη συνειδητή προσέγγιση των ιστορικών μουσείων προς τη σύγχρονη τέχνη.

    Αλλού τα παραδείγματα είναι πολλά, με πιο πρόσφατα και γνωστότερα, ίσως, τα εξής: Ο Βέλγος Γιαν Φαμπρ, υπό τον τίτλο «Ο Αγγελος της μεταμόρφωσης», ήταν ο τέταρτος κατά σειρά σύγχρονος καλλιτέχνης που εξέθεσε έργα του στο Μουσείο του Λούβρου. Εξ αφορμής ασφαλώς της καταγωγικής σχέσης, ο φλαμανδός καλλιτέχνης άπλωσε τις ιδιότυπες δημιουργίες του στις αίθουσες που κοσμούνται από έργα του Βαν Αϊκ, του Μπος και του Ρούμπενς. Ο δε Αμερικανός Τζεφ Κουνς κατέλαβε το Παλάτι των Βερσαλλιών- μια συνύπαρξη παλαιότερου και σύγχρονου κιτς που πολλοί βρήκαμε εξόχως αρμόζουσα, αν και πολεμήθηκε σφοδρά από τη συντηρητική διανόηση.

    Ωστόσο η τάση αυτή αρχίζει να απλώνει γερές ρίζες και εγχωρίως. Ο Κώστας Βαρώτσος είχε αποπειραθεί μια «συνδιάλεξη» με την ιστορική συλλογή του Μουσείου Μπενάκη, πριν από κάποιον καιρό- κάτι που τώρα αποπειράται με έργα τού, παραγνωρισμένου εκτός Ελλάδας αλλά σπουδαίου πρωτοπόρου των δεκαετιών 1960-

    Βλάσης Κανιάρης, «Παρατηρητές στο μυστικό του κόσμου»,από την έκθεση που φιλοξενείται στο Μουσείο Μπενάκη – Κεντρικό Κτήριο (εδώ, το εσωτερικό αίθριο)

    1970, Βλάση Κανιάρη ο επιμελητής Μάνος Στεφανίδης. Η έκθεση, η οποία διαρκεί ως τις αρχές Μαρτίου, διοργανώνεται με αφορμή τα ογδοντάχρονα του Βλάση Κανιάρη και, σύμφωνα με τον επιμελητή, «το έργο του καλλιτέχνη προτείνεται διαχρονικά,με συμβολική αφετηρία το 1948,σε σχέση με τα μόνιμα εκθέματα του Μουσείου Μπενάκη,τα οποία υποστηρίζουν παράλληλα μια διαχρονική συνέχεια της ελληνικής τέχνης.Ετσι,φιγούρες,εικόνες και tableaux vivants,που αποτελούνται από ράκη,παλιά αντικείμενα,γύψους ή σύρματα,αντιπαρατίθενται σε δημιουργίες από την πρώιμη χαλκοκρατία,τη γεωμετρική και την αρχαϊκή περίοδο,την κλασική εποχή, το Βυζάντιο ή τη λαϊκή τέχνη της μεταβυζαντινής Ελλάδας».

    Ισως όμως ο πιο ενεργός παίκτης σε αυτή τη συναρπαστική- τουλάχιστον κάποιες φορές- συνομιλία είναι το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, με τη γνωστή αριστουργηματική συλλογή που αποτελεί πόλο έλξης διεθνώς. Δεν είναι μόνο οι αλλεπάλληλοι κύκλοι διαλέξεων και σεμιναρίων για τη σύγχρονη τέχνη που διοργανώνει αλλά και μια δραστήρια εκθεσιακή πολιτική, αρχή της οποίας αποτέλεσε η έκθεση «Ηer(his)tory», σε επιμέλεια Μαρίνας Φωκίδη, όπου έργα βίντεο σύγχρονων καλλιτεχνών, όπως οι Αρναουτ Μικ, Ανρί Σάλα, Ντάγκλας Γκόρντον, Τόνι Αουρσλερ, Ντιάνα Μαγγανιά, Μίλτος Μανέτας κ.ά., διέπλεκαν τις αφηγήσεις τους με αυτές που αντηχούν στους τοίχους του Μεγάρου Σταθάτου. Και το προσεχές καλοκαίρι το Κυκλαδικό μουσείο θα φιλοξενήσει όχι μόνο έκθεση του πασίγνωστου Τόμας Στρουθ αλλά, από τα μέσα Μαΐου, και την έκθεση όπου θα παρουσιαστούν έργα των έξι υποψήφιων καλλιτεχνών για το 6ο Βραβείο ΔΕΣΤΕ, δηλαδή των Αθανάσιου Αργιανά, Βαγγέλη Βλάχου, Χάριτος Επαμεινώντα, Ειρήνης Ευσταθίου, Ραλλούς Παναγιώτου και Γιώργου Σαπουντζή. Σύμφωνα με το μουσείο, η συνεργασία αυτή εντάσσεται στο πλαίσιο του προγράμματος «Βήμα στους Νέους», με το οποίο το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης «ανοίγει ένα διάλογο με τους νέους,ενημερώνει το κοινό για τη σύγχρονη δημιουργία και ενισχύει ένα δυναμικό περιβάλλον ανταλλαγής ιδεών».

    Ο κίνδυνος είναι προφανής: η Ελλάδα είναι μια χώρα που συνδιαλέγεται με το ιστορικό παρελθόν της, αν μη τι άλλο, με ιδιαίτερο τρόπο, εφόσον το ίδιο της το καταστατικό εθνικιστικό ιδεολόγημα- ο συγκροτητικός άξονας της νεοελληνικής ταυτότητας- εδράζεται στη σχέση- και, κυρίως, την αδιάλειπτη συνέχεια- με το (απώτατο) παρελθόν. Τα προβλήματα χειρισμού που προκύπτουν είναι ποικίλως πολιτικά όσο και καλλιτεχνικά και, επιπροσθέτως, προφανή. Από την άλλη, η τάση αυτή απορρέει σε μεγάλο βαθμό από το γεγονός ότι η σύγχρονη τέχνη- παρά την όποια στρυφνότητά της- είναι η πιο ανοικτή και ευρεία μορφή πολιτιστικής δημιουργίας στον σημερινό κόσμο. Και τα ιστορικά μουσεία, ως οι πιο οξυδερκείς και επιστημονικά καταρτισμένες θεσμικές πολιτιστικές δομές, προβαίνουν σε διαρκή αυτοεξέτασημια δραστηριότητα όπου η σύγχρονη τέχνη σίγουρα μπορεί να βοηθήσει.

    reuters Θεατές μπροστά στο έργο τού Γιαν Φαμπρ «Αυτοπροσωπογραφία ως το μεγαλύτερο σκουλήκι του κόσμου», το οποίο περιβάλλεται από 470 γρανιτένιες ταφόπλακες, στο Μουσείο του Λούβρου, τον Απρίλιο του 2008
    Πολιτισμός